20 Listopad 2019Witamina D3 - czy faktycznie jest mi potrzebna?

 

Pytając moich pacjentów o to z czym kojarzy im się witamina D3 przeważnie słyszałam, że ze słońcem i krzywicą u dzieci. Oczywiście są to dobre skojarzenia jednakże witamina ta ma dużo większą role niż by się wielu wydawało. W ostatniej dekadzie naukowcy wykazali, że odgrywa ona istotną role nie tylko w chorobach układu kostnego ale również w chorobach autoimmunologicznych, psychicznych, układu sercowo-naczyniowego oraz nowotworach.  Dodatkowo należy wiedzieć, że społeczeństwo polskie wykazuje bardzo duże niedobory witaminy D3 dlatego przedstawiam najważniejsze informację, które warto na ten temat przyswoić. 

 

Postać witaminy D występującej u ludzi to cholekalcyferol – witamina D3, jest  witaminą rozpuszczalną w tłuszczach.

Witamina D3 może być dostarczana do organizmu w dwojaki sposób – poprzez syntezę skórną lub żywność.  Według badań naukowych aż 80-100% niezbędnej dla organizmu ilość witaminy D pochodzi z biosyntezy w skórze.

Wyjaśniając w wielkim uproszczeniu - w skórze przy udziale promieni ultrafioletowych B (UVB) 7-dehydrocholesterol ulega nieenzymatycznej fotoizomeracji do prewitaminy D, która następnie przekształcona zostaje w witaminę D3. Następnie cholekalcyferol transportowany jest do wątroby, gdzie zachodzi pierwszy etap biosyntezy aktywnej formy witaminy D -25-hydroksycholekalsyferolu (25(OH)D3)  w tej formie witamina D transportowana jest do nerek gdzie powstaje jej końcowa aktywna  forma  1α,25-(OH)₂D – to właśnie ta forma witaminy D odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

W badaniach laboratoryjnych najczęściej oznaczamy nieaktywną formę witaminy D czyli (25(OH)D3), która doskonale odzwierciedla ilośc witaminy D w organizmie - koszt od 50 zł.

Należy pamiętać, że nie ma możliwości przedawkowania witaminy D poprzez nadmierną ekspozycję na słońce, ponieważ w takiej sytuacji nadmiar prowitaminy (7-dehydrocholesterolu) jest rozkładany.

 

Na produkcje witaminy D w skórze ma wpływ wiele czynników m.in.:szerokość geograficzna, pora roku, zanieczyszczenie powietrza, zachmurzenie, mgła, ilość melaniny w skórze, kremy z filtrem, wiek.

Dlatego aby najlepiej wykorzystać naturalne promienie słoneczne do produkcji witaminy D poprzez skórę należy przebywać na słońcu pomiędzy godziną 10.00, a 14.00 ok. 15 minut dziennie odsłaniając ok. 18% powierzchni ciała ( twarz, przedramiona oraz nogi) bez stosowana filtrów ochronnych. Niestety dla większość społeczeństwa mieszkającego w Polsce nie jest to możliwe ze względu na przebywanie w tym czasie w pracy, szkole, ograniczoną ilość słonecznych dni w Polsce itp.

 

A co z dietą? W kwestii diety też niestety nie możemy się popisać, ponieważ dieta przeciętnego Polaka często jest uboga w produkty zawierające znaczna ilość witaminy D, a są to m.in.:

• ryby: łosoś, tuńczyk, śledź, makrela, sardynki, węgorz
• tran
• wątróbka
• żółto jaj
• sery dojrzewające

 

Czy witamina D3 jest niezbędna?

Działanie cholekalcyferolu jest plejotropowe co oznacza, że wpływa na cały organizm. Dlatego jego niedobór może doprowadzić do wielu zaburzeń i chorób:

• spadku odporności, nawracających infekcji
• problemu ze snem
• zaburzeń psychiatrycznych; zmian nastroju, depresji, schizofrenii
• otyłości
• zwiększenia ryzyka chorób autoimmunologicznych np. Hashimoto, cukrzyca typu I, choroba Addisona, Gravesa-Basedowa
• zwiększenia ryzyka chorób nowotworowych
• zwiększenia ryzyka zachorowania na cukrzycę II
• osteomalacji ( zmniejszona mineralizacja kości )
• osteoporozy( zniekształcenie kości , złamania)
• krzywica i zaburzenia wzrostu u dzieci
• stanów zapalnych skóry
• tężyczki
• choroby układu krążenia : nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, choroba niedokrwienna serca
• obniżenie płodności oraz komplikacje w czasie ciąży

 

Witamina D jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, co oznacza że jej nadmiar jest magazynowany w organizmie i nie jest tak łatwy do usunięcia tak jak nadmiar witamin rozpuszczalnych w wodzie, który jest usuwany wraz z moczem. Dlatego hiperwitaminoza w tym przypadku jest możliwa chodź nie często spotykana.  U dzieci i niemowląt objawy zatrucia obserwuje się przy suplementacji 4000-10000 IU/dobę (100-250 µg/dobę), a u osób dorosłych 50000IU/ dobę (1,25 mg/ dobę).

Główne objawy nadmiaru witaminy D to:

• nudności, wymioty
• brak apetytu
• zmęczenie i osłabienie
• ból głowy
• wielomocz
• biegunka, ból brzucha

W skrajnych przypadkach może dochodzić do zwapnienia tkanek miękkich ( tętnice, płuca, nerki, serce).

W Polsce niedobór witaminy D ocenia się u ponad 80% populacji. Z własnego doświadczenie gabinetowego mogę potwierdzić tą informację, ponieważ nigdy nie miała przyjemności pracować z pacjentem który miał chociaż poziom wystarczający tej witaminy najczęściej były to ciężkie niedobory.

Poniżej przedstawiam bardzo przejrzyste tabele zapożyczone z Postępów Neonatologii (2018) dotyczące suplementacji oraz leczenia niedoborów witaminy D. Pamiętajcie proszę, że leczenie niedoborów witaminy D musi być zawsze poprzedzone badaniem zawartości witaminy D3 w surowicy oraz powinno być prowadzone przez lekarza lub dietetyka, który dopasuje suplementację pod Twój  aktualny stan zdrowia oraz będzie monitorował jej efekty zlecając konkretne badania.

 

 

 

 

 

 

 

Bibliografia:

1.  L. Napiórkowska, E. Franek, Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej,  Choroby Serca i Naczyń 2009, tom 6, nr 4, 203–210
2. Kuryłowicz A., Bednarczuk T., Nauman J., Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych, Endokrynol Pol 2007; 58 (2): 140-152
3. Rusińska A., Płudkowski P., Walczak M. et al., Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – Nowelizacja 2018 r., Postępy Neonatologii 2018, 24(1): 1-24
4. DeLuca H.F. Overview of general phisiologic features and functions of vitamin D. Am. J. Clin. Nutr. 2004; 80 (supl. 6): 1689S–1696S
5. Holick M.F. Vitamin D: importance in the prevention of cancers, type 1 diabetes, heart disease, and osteoporosis. Am. J. Clin. Nutr. 2004; 79: 362–371; Errata w: Am. J. Clin. Nutr. 2004; 79: 890
6. Holick M.F. Ressurection of vitamin D deficiency and rickets. J. Clin. Invest. 2006; 116: 2062–2072.